Hidrolik Yağ Filtrasyonu ve ISO 4406 Kirlilik Kodları: Mühendislik Rehberi

🏷️Mühendislik
⏱️18 dk okuma
📅2025-11-25

Hidrolik Yağ Filtrasyonu & ISO 4406 Kirlilik Kodları (1500+ Kelimelik Mühendislik Rehberi)

Hidrolik sistemlerde yağ kirliliği, arızaların %70–80’inin sebebi olarak kabul edilir.
Pompa arızaları, valf sıkışmaları, silindir iç kaçakları, oransal valflerde histerezis, servo sistemlerde hassasiyet kaybı—tümünün temelinde kirli yağ vardır.

Bu sebeple hidrolik mühendisliğinde en kritik konu filtrasyon, yağ temizliği ve kirlilik sınıflandırmasıdır.

Bu rehberde:

  • ISO 4406 kirlilik kodları
  • Beta Ratio (βx) nedir?
  • Filtre seçimi nasıl yapılır?
  • Hangi parçacık boyutu en tehlikeli?
  • Hidrolik sistemlerde kirlilik kaynakları nelerdir?
  • Online/offline filtrasyon yöntemleri
  • Mobil makineler için pratik temizlik stratejileri

tamamen mühendislik odaklı şekilde açıklanmıştır.

1. Hidrolik Yağ Kirliliği Neden Tehlikelidir?

Hidrolik yağdaki partiküller:

  • pompa yüzeylerini çizer
  • piston yüzeylerini aşındırır
  • valf spool hareketini bozar
  • debiyi düşürür
  • contaları yıpratır
  • oransal/servo valflerde kontrol kararsızlığı yaratır

Hatta tek bir partikül bile:

Örnek:
5 mikronluk bir partikül, servo valf oyun boşluğundan 20 kat daha büyüktür.

2. ISO 4406 Kirlilik Kodları Nedir?

ISO 4406, yağdaki 4µm, 6µm ve 14µm üzeri partikül sayısına göre bir kirlilik sınıfı belirler.

Format:

ISO 4406: xx / yy / zz

  • xx = ≥4 µm partikül sayısı
  • yy = ≥6 µm partikül sayısı
  • zz = ≥14 µm partikül sayısı

Her bir seviye = partikül sayısının iki katına denk gelir.

Örnek:

ISO 4406: 17/15/12
Bu kod şu anlama gelir:

  • 4µm'de: 64.000 partikül / 1 ml
  • 6µm'de: 20.000 partikül / 1 ml
  • 14µm'de: 2.500 partikül / 1 ml

Not: Rakam büyüdükçe yağ daha kirli demektir.

3. ISO Kodlarına Göre Hangi Sistem Ne Seviyede Olmalı?

| Sistem Tipi | Önerilen ISO 4406 | |-------------|-------------------| | Mobil hidrolik (ekska, loader, loder) | 19/17/14 | | Endüstriyel hidrolik | 17/15/12 | | Servo valf kullanılan sistem | 15/13/10 | | Oransal valf sistemleri | 16/14/11 | | Yüksek hassas CNC hidrolikleri | 14/12/9 |

Servo valfler için yağ çok çok temiz olmalıdır.

4. Filtre Verimliliği: Beta Ratio (βx) Nedir?

Filtre seçiminde en kritik parametre Beta Ratio değeridir.

Tanım:

βx = Filtreye giren partikül sayısı / Filtreyi geçen partikül sayısı

Örnek:

β10 = 200
→ 10 mikron üzerindeki partiküllerin %99.5’i tutuluyor demektir.

Formül:

Verim = (1 − 1/βx) × 100

5. Filtre Türleri: Nerede Hangi Filtre Kullanılır?

Filtreler konuma göre üçe ayrılır:

5.1. Emiş Filtresi (Suction Filter)

  • genelde 80–125 mikron
  • pompayı korur
  • çok ince olursa kavitasyon yapar → tavsiye edilmez

5.2. Basınç Filtresi (Pressure Filter)

  • 3–10 mikron
  • oransal valfleri korur
  • servo sistemlerde zorunludur

5.3. Dönüş Filtresi (Return Filter)

  • 10–25 mikron
  • tankı temiz tutar
  • en çok kullanılan filtre tipidir

5.4. Offline Filtreleme (Kidney Loop / By-Pass)

  • yağ devir daim sistemi
  • yüksek temizlik sağlar
  • ISO 14/12/9 seviyesine kadar temizleyebilir

6. Kirlilik Kaynakları

Hidrolik yağdaki kirlerin %80’i sistem dışından gelir:

  • hortum iç yüzey artıkları
  • imalat talaşları
  • contalardan kopan partiküller
  • çevresel toz
  • pompada aşınma ürünleri
  • tank kapağından giren kir

Yeni yağ bile temiz değildir!
ISO 22/20/17 seviyesindedir → kullanmadan önce filtrelenmelidir.

7. Hidrolik Yağdaki Partiküller Neden Bu Kadar Zararlıdır?

Partiküllerin verdiği zarar 3 temel mekanizma üzerinden açıklanır:

7.1. Aşınma (Abrasive Wear)

Kontrol valfleri ve piston yüzeyleri çizilir.

7.2. Yapışma (Adhesive Wear)

Metalik yüzey arasında sürtünme artar → yüzey alüminyumdan bakıra sürüklenir.

7.3. Yorulma (Fatigue Wear)

Yağ filminin incelmesi → mikro çukurlar → valf yüzeylerinde pitting oluşur.

8. Yağ Temizliği Nasıl Ölçülür?

8.1. Online partikül sayacı

Gerçek zamanlı ISO 4406 kodu verir.

8.2. Laboratuvar mikroskobu (ISO 11500)

Profesyonel ölçüm.

8.3. Mobil test kitleri

Mobil makineler için idealdir.

9. Filtrasyon Stratejileri (Mühendislik Tavsiyeleri)

9.1. Tank nefesliğini filtreli tip kullan

Tanka giren hava → toz taşır → yağ kirlenir.

9.2. Offline filtrasyon ünitesi kullan

Makine çalışmasa bile yağ sürekli temizlenir.

9.3. Yeni yağı mutlaka filtrele

Yeni yağ = temiz değildir.

9.4. Doğru mikron seçimi

Servo valf: 3 mikron
Oransal valf: 6 mikron
Standart devre: 10–25 mikron

9.5. Filtre tıkanıklık göstergesi kullan

Basınç farkı arttıkça filtre tıkanır → bypass açılır → sistem kirlenir.

9.6. Tank hacmini doğru seç

Küçük tank = yağın temizlenme süresi azalır.

10. Kirliliğin Maliyeti

Kirli yağ:

  • pompa ömrünü %60 azaltır
  • valf arızalarını 4 kat arttırır
  • enerji kaybını yükseltir
  • ısınmayı artırır
  • beklenmedik duruş maliyetini katlar

Filtrede tasarruf, sistemde çok ağır zararlara yol açar.

11. Sonuç

Hidrolik yağ filtrasyonu:

  • sistemin güvenliği
  • performans kararlılığı
  • komponent ömrü
  • enerji verimliliği

için kritik bir konudur.

Bu rehberin özeti:

ISO 4406, hidrolik yağ temizliğinin dilidir.
Filtre seçiminin temeli Beta Ratio’dur.
Yeni yağ bile kirli olabilir.
En etkili yöntem offline filtrasyondur.

Bu teknik makale Sancoqhub mühendislik bilgi arşivi için hazırlanmıştır.