Hidrolik Motorlarda Tork Kaybı: Neden Olur ve Nasıl Teşhis Edilir? (1500+ Kelimelik Teknik Rehber)

Hidrolik motorlar; mobil makinelerden endüstriyel üretim hatlarına, tarım ekipmanlarından vinç sistemlerine kadar birçok uygulamada yüksek tork ve kontrollü güç üretmek için kullanılır. Ancak zaman içinde motor performansında düşüş, özellikle de tork kaybı, kullanıcıların en sık karşılaştığı problemlerden biridir.

Bu makalede hidrolik motorlarda tork kaybının:

• fiziksel nedenlerini,
• iç kaçak mekanizmalarını,
• motor tiplerine göre farklı arıza kaynaklarını,
• sahada uygulanabilir teşhis yöntemlerini,
• profesyonel onarım ve çözüm önerilerini

detaylı şekilde inceleyeceğiz.

1. Hidrolik Motorda Tork Nasıl Oluşur?

Hidrolik motorların tork üretimi 3 temel değişkene bağlıdır:

1. Basınç (p)
2. Motor deplasmanı (V)
3. Verim (ηm)

Teorik tork formülü:

T_teorik = (p × V) / (2π)

Gerçek tork:

T_gerçek = T_teorik × η_mekaniki × η_hidrolik

Motor aşındıkça verim düşer → tork kaybı artar.

2. Hidrolik Motorlarda Tork Kaybının En Önemli 8 Nedeni

Aşağıdaki başlıklar sektörde en sık görülen tork kaybı nedenlerini kapsamaktadır.

2.1. İç kaçak (motor içindeki sızıntı)

Tork kaybının %70’ten fazlası iç kaçaktan kaynaklanır.

Aşınmış parçalar:

• rotor
• spool / dağıtıcı plaka
• pistonlar
• valf plakaları
• keçeler

yağın yüksek basınçtan düşük basınca kaçmasına neden olur.

Basınç uygulanmasına rağmen motor itme kuvveti oluşturamaz.

2.2. Aşınmış motor bileşenleri

Her motor tipinde aşınma farklıdır.

Orbit motorlarda:

• spool – rotor arası boşluk artışı
• valf plakasında çizik
• gövdede ovalleşme

Pistonlu motorlarda:

• piston yüzey aşınması
• silindir bloğu çizilmesi
• valf plakasında kaçak yuvaları

Bu aşınmalar verim kaybını, dolayısıyla tork kaybını tetikler.

2.3. Düşük sisteme basıncı

Genellikle sebep:

• regülatör valfi düşük ayarlı
• pompa verimi düşük
• emniyet valfi erken açıyor
• filtre tıkalı

Basınç düşükse motor ne kadar sağlam olursa olsun yüksek tork üretemez.

2.4. Ana güç kaynağında debi düşüklüğü

Tork doğrudan basınca bağlıdır, ancak motorun hız ve tork üretmesi için yeterli debi gereklidir.

Sebepler:

• pompa aşınması
• debi kontrol valfi sorunları
• LS (load-sensing) hatlarında kaçak
• uzun boru hatlarında kayıp

Debi yetersizliği, özellikle yük altında motorun durması ile kendini gösterir.

2.5. Aşırı ısınma

Isınma → viskozite düşer → kaçak artar → tork kaybı katlanır.

Motorun sıcaklığı:

• 60°C → normal
• 70°C+ → verim düşer
• 80°C+ → iç kaçak hızla artar

2.6. Hidrolik yağ kalitesinin düşük olması

Düşük kalite yağ:

• film kalınlığı yetersiz
• metal yüzey aşınması yüksek
• kaçak artışı hızlı
• oksidasyon riski yüksek

Yağ kötüleşirse motor torku anlık bile düşebilir.

2.7. Valf bloklarında kaçak / yön kontrol sorunları

Motorun girişine yeterli basınç iletilmezse tork üretimi düşer.

En sık nedenler:

• aşınmış spool valf
• hasarlı kartuş valf
• LS kontrol valflerinde iç kaçak
• öncelik valflerinin hatalı çalışması

2.8. Yüksek karşı basınç (back pressure)

Motor dönüş çıkışında yüksek karşı basınç varsa motor:

• daha zor döner
• daha çok ısınır
• daha az tork üretir

Tank dönüş hatlarının tıkalı olması tork kaybının gizli nedenidir.

3. Motor Tiplerine Göre Tork Kaybı Nedenleri

Her hidrolik motor mimarisi farklı tork kaybı sebeplerine sahiptir.

3.1 Orbit Motorlarda (BM, OMP, OMH, OMS, BMR)

Orbit motorlar düşük hız – yüksek tork motorlarıdır ve tork kaybının ana nedeni:

• spool / rotor arasında kaçak
• valf plağında çizilme
• gövdede aşınma

Belirtiler:

• düşük hızda kesik kesik çalışma
• yük altında durma
• yağ sızıntısı
• aşırı ısınma

3.2 Pistonlu Motorlarda (Aksiyel veya Radyal)

Pistonlu motorlar yüksek verimli olsa da iç kaçak oluştuğunda tork hızla düşer.

Aşınan parçalar:

• piston yüzeyleri
• silindir bloğu
• valf plakası
• eksantrik yatağı

Belirtiler:

• yük altında tork kaybı
• anlık titreşim
• motorun zor dönmesi
• debi ile hız arasında uyumsuzluk

3.3 Dişli Motorlarda

Dişli motorlarda tork kaybı en çok:

• dişlerde aşınma
• yan boşluk artışı
• iç kaçak %20+

durumlarında görülür.

4. Hidrolik Motorda Tork Kaybı Nasıl Teşhis Edilir?

Sahada profesyonel tork kaybı teşhisinde aşağıdaki yöntemler uygulanır:

4.1 Basınç ölçümü

Motor giriş basıncı vs çıkış basıncı:

• ΔP düşükse → valf / pompa sorunu
• ΔP normal, tork düşük → motor iç kaçak

4.2 Debi testi

Debi kaybı = tork kaybı.

Load-sensing sistemlerde debi, basınç talebine rağmen artmıyorsa sorun:

• pompa
• valf
• geri dönüş hattı

olabilir.

4.3 İç kaçak testi (case drain testi)

Motor drenaj çıkışından yağ ölçülür.

Normalde:

• küçük motor: 0.3–0.6 L/min
• büyük motor: 1–3 L/min

Aşağıdaki durum %90 tork kaybı sebebidir:

Drain debisi anormal derecede yüksekse motor aşınmıştır.

4.4 Termal kamera ile sıcaklık analizi

Yük altında motor:

• aşırı ısınıyorsa → verim kaybı
• sıcak bölgeler → iç kaçak noktası

4.5 Yük testi

Motor belirli bir tork yüküne karşı denenir:

• yük altında duruyorsa → basınç veya motor sorunu
• düşük hızda titriyorsa → valf / kaçak problemi
• yüksek hız – düşük tork → iç kaçak

5. Hidrolik Motorlarda Tork Kaybı Nasıl Çözülür?

Aşağıdaki yöntemler endüstride en etkili profesyonel çözümlerdir.

5.1 Aşınmış motorun revizyonu

En kesin çözüm:

• rotor taşlama
• valf plağı yenileme
• gövde honlama
• piston seti değişimi
• contaların yenilenmesi

Revizyon sonrası motor verimi %20–40 artabilir.

5.2 Yağ değişimi ve viskozite optimizasyonu

Uygun ISO VG değeri seçilmelidir.

Düşük viskozite = kaçak
Yüksek viskozite = sürtünme kaybı

5.3 Basınç ayarlarının düzeltilmesi

Emniyet valfi, oransal valf, basınç ayarı kontrol edilmelidir.

Basınç düşükse → tork düşük olur.

5.4 Filtrelerin temizlenmesi

Tıkalı filtre:

• debi kaybı
• tork kaybı
• ısınma
• kavitasyon

yaratır.

5.5 Motor çıkış hattındaki karşı basıncı düşürmek

Dönüş hattı genişletilmeli, tıkanıklıklar giderilmelidir.

5.6 Pompa verimini artırmak

Tork kaybı çoğu zaman pompa + motor kombinasyonundan gelir.
Pompa yetersiz ise motor tork üretemez.

6. Sonuç

Hidrolik motorlarda tork kaybı:

• iç kaçaklardan
• düşük basınçtan
• debi kaybından
• aşınmadan
• ısınmadan
• valf arızalarından

kaynaklanır.

Bu makalenin özeti:

Tork kaybının %80 sebebi iç kaçak, %20’si ise basınç / debi sorunlarıdır.
Profesyonel teşhis için baskı–debi–kaçak–sıcaklık analizi birlikte yapılmalıdır.

Bu içerik Sancoqhub teknik bilgi arşivinin bir parçasıdır.